Leerling aan het stuur (en waarom dat werkt): terugblik op Quadraam-event ‘Onderwijs Anders!’

• Home ›
• Nieuws ›
• Leerling aan het stuur (en waarom dat werkt): terugblik op Quadraam-event ‘Onderwijs Anders!’

Hoe zorgen we ervoor dat onze leerlingen niet alleen in de klas zitten, maar ook echt aan het stuur zitten van hun eigen leerproces? Tijdens het inspirerende Quadraam-onderzoekevent ‘Onderwijs Anders!’ op 19 maart doken we in de wereld van ‘Student Voice’. De conclusie? Wie leerlingen een stem geeft en hun opvattingen over hun leren respecteert, krijgt er gemotiveerde, betrokken en gelukkigere jongeren voor terug.

Landelijk zien we dat het welbevinden en de motivatie van leerlingen onder druk staan, wat directe gevolgen heeft voor de leerresultaten. Keynote-spreker Marjan Vermeulen (hoogleraar aan de Open Universiteit) benadrukte dat Student Voice, de verzamelnaam voor de invloed van leerlingen op hun eigen onderwijs, een cruciale oplossing kan bieden.

Waarom 'Student Voice'?
Wanneer leerlingen invloed hebben, verandert 'moeten' (extrinsieke motivatie) in 'willen' (intrinsieke motivatie). Bovendien voelen ze zich verantwoordelijk voor hun eigen route (eigenaarschap), wat niet alleen het leerplezier van de leerling vergroot, maar ook het plezier van de docent.

De participatieladder
Tijdens het event werd de 'participatieladder' van Roger Hart (1992) gebruikt om kritisch naar onszelf te kijken. Waar staan we als scholen?

• Lage treden: De leerling is er voor de vorm, maar beslist eigenlijk niets.
• Middenste treden: De leerling geeft mening en advies. De school luistert, maar beslist zelf.
• Hoge trede: Hier ontstaat de magie; projecten worden samen opgezet of leerlingen komen zelf met initiatieven.

De centrale vraag is daarmee niet óf we leerlingen betrekken, maar hoe serieus we hun inbreng nemen. Een concreet voorbeeld: Bij een schoolreis naar Londen kan de docent alles van minuut tot minuut regelen. Maar schuiven we op naar de hogere treden, dan denken leerlingen zelf mee: welke musea bezoeken we en hoe verplaatsen we ons door de stad? 

Ruimte geven binnen kaders
De regie bij de leerling leggen, betekent niet dat de docent de controle verliest. Het gaat om een heldere taakverdeling: de docent bepaalt de doelen, maar de leerling krijgt de ruimte om de weg ernaartoe te bepalen.

Wiskundedocent Joost Venendaal (Lyceum Elst) liet zien hoe dit werkt met fLEx-uren, waarbij leerlingen zelf keuzes maken op basis van hun leerbehoefte. Dit vraagt om een andere rol van de docent: minder zenden, en meer coachen om de autonomie van de leerling te ondersteunen.

"Vraag het ons gewoon!"
Een panel van (oud-)leerlingen en vertegenwoordigers van kinder- en leerlingenraden was tijdens het event kristalhelder. Hun advies aan onderwijsprofessionals:

• Nodig ons uit: Vul het onderwijs niet voor ons in, maar met ons.
• Focus op groei: Kijk naar de weg die we afleggen, niet alleen naar het eindcijfer.
• Benut talent: Geef ons de ruimte om extra tijd te besteden aan lastige vakken als we bij andere vakken voorlopen.
• De mentor als basis: Investeer in de band tussen mentor en leerling; dat is de basis voor een goed gesprek over keuzes en opvattingen van leerlingen over leren.

Een breed palet aan onderzoek
Naast de focus op Student Voice bruiste het event van de deelsessies waarin wetenschap en praktijk samenkwamen. Collega’s van Quadraam en experts van verschillende kennisinstituten lieten zien hoe breed gewerkt wordt aan onderwijsontwikkeling, met thema’s als:

• Ondersteuning van startende leraren
• Onderwijslogistiek en maatwerk
• Inclusie en brede brugklassen
• Basisvaardigheden
• Onderpresteren
• Inclusief leiderschap en schoolcultuur

De kracht van verbinding
De kracht van Onderwijs Anders! zit in de verbinding tussen wetenschap en de dagelijkse praktijk in de klas. Door te luisteren naar leerlingen en te leren van onderzoek, bouwen we samen aan onderwijs dat naadloos aansluit op de wereld van morgen.

Uiteindelijk weten leerlingen vaak zelf het beste wat zij nodig hebben om te groeien. Onze gezamenlijke opdracht is om te blijven luisteren, te onderzoeken en samen te bouwen aan toekomstgericht onderwijs.

Hart, R. (1992). Children’s Participation from Tokenism to Citizenship. Florence: UNICEF Innocenti Research Centre.

« Terug naar overzicht