Hoe zorg je dat leerlingen van het SBO soepel overstappen naar praktijkonderwijs? Ik ging langs bij SBO De Schilderspoort en Symbion om te ontdekken hoe zij dit aanpakken. Leerlingen met een PRO-advies stappen al begin groep 8 letterlijk de deuren van Symbion binnen. Ze volgen lessen, ervaren pauzes, horen het belsignaal, wisselen van lokaal en voelen hoe het is om in een nieuwe omgeving hun plek te vinden. Spannend? Zeker. Uitdagend? Soms. Maar vooral leerzaam. Dankzij de masterclasses leren ze niet alleen het VO kennen, maar groeien ze in zelfvertrouwen, zelfstandigheid en vaardigheden: klaar voor een vliegende start.
Bij binnenkomst zijn Berdine Dikker, leerkracht groep 7/8 bij SBO De Schilderspoort, en Marlies Taal, ondersteuningscoördinator onderbouw bij Symbion, nog druk in gesprek. Geen smalltalk, maar levendig babbelend over oud-leerlingen. Leerlingen die ooit bij Berdine in de klas zaten op SBO De Schilderspoort en inmiddels hun plek hebben gevonden op Symbion. Marlies kent ze allemaal. Ze lachen, wisselen herinneringen en successen uit en staan even stil bij hoe het met deze jongeren gaat.
Dit moment zegt eigenlijk al alles: de band tussen deze twee professionals is duidelijk merkbaar. Ze kennen niet alleen elkaars scholen, maar ook elkaars leerlingen. Wat hier gebeurt, is geen overdracht op papier, maar een doorlopende relatie. Precies dát maakt de samenwerking tussen SBO De Schilderspoort en Symbion zo krachtig.
Meer dan een overdracht
“De Schilderspoort is onze hofleverancier,” zegt Marlies wanneer we eenmaal aan tafel zitten. “Waar zij eindigen, gaan wij verder. En juist daarom moet die overgang kloppen.” Al vóór corona kwamen leerlingen van SBO De Schilderspoort af en toe een ochtend ‘kijken’ bij Symbion. Maar toen die kijkdagen wegvielen, ontstond ruimte voor een grotere vraag: is één keer meekijken eigenlijk wel genoeg? Het antwoord was duidelijk. Wat nodig was, ging verder dan een open dag of een losse kennismaking. Het ging om elkaar écht leren kennen: leerlingen, docenten én werkwijzen.
Zo ontstond in 2021 het idee voor de masterclasses: een structureel programma waarin SBO-leerlingen meerdere keren per jaar meelopen in het praktijkonderwijs. Niet als gast, maar als bijna-leerling. Ze volgen dan drie lesblokken per dag, zeven keer per schooljaar.
Ervaren hoe het écht is
Elke maand stappen alle leerlingen van groep 8 van De Schilderspoort met een PRO-advies Symbion binnen. Niet voor een rondleiding, maar voor een echte schoolochtend. Ze volgen meerdere lessen, met pauzes, verschillende docenten en een bel die gaat. Precies zoals het straks ook zal zijn.
Bijsturen nog vóór de overstap
Symbion beoordeelt deze leerlingen niet met cijfers, maar kijkt naar competenties, zoals werkhouding, taakgerichtheid, samenwerken, doorzettingsvermogen en vakspecifieke vaardigheden zoals het gebruik van gereedschap in praktijkvakken. Na elke masterclass worden observaties gedeeld.
Berdine vult aan: “We hadden laatst een mooi voorbeeld. Een leerling met een taalontwikkelingsstoornis had moeite met het herkennen en benoemen van gereedschap. Dus maakten we foto’s van de gereedschappen met de juiste benaming erbij, die mee gingen naar de logopedist op De Schilderspoort. Zo werken we samen aan vaardigheden, niet naast elkaar. Dankzij zulke observaties konden sommige leerlingen uiteindelijk naar PRO of VMBO.”
Elkaars taal leren spreken
De samenwerking beperkt zich niet tot de leerlingen. Ook de teams leren intensief van elkaar. Docenten van Symbion zien hoe sterk de structuur binnen het SBO is. Waar pauzes op het SBO vaak gestructureerde activiteiten zijn, waren de vrije pauzes op het VO voor sommige leerlingen overweldigend. Dit leidde bij Symbion tot concrete aanpassingen: extra nabijheid op spannende momenten, begeleide pauze-activiteiten en meer aandacht voor structuur in de eerste schoolweken.
Ook op didactisch gebied werd er flexibeler ingespeeld op de behoeften van de leerlingen. Docenten ontdekten dat sommige beweeglijke leerlingen prima konden meedoen als ze bijvoorbeeld staand of zelfs achterstevoren op een stoel werkten, zolang ze betrokken bleven bij de les.
Andersom nemen SBO-leerkrachten ideeën mee over zelfstandigheid.
Ook inzichten over loslaten van strikte structuren werden meegenomen: “Looplijnen of vaste kapstokplekken zijn niet altijd nodig aan het einde van de basisschool,” zegt Berdine. Door de regels losser te laten, kunnen leerlingen alvast oefenen met zelfstandigheid, zelfredzaamheid en eigen keuzes maken, een belangrijke voorbereiding op het VO. Bovendien gebruikt Berdine de masterclasses om de leerlingen vertrouwd te maken met ‘VO-taal’: wat is normaal gedrag in een VO-klas, hoe ga je met docenten om, en hoe kom je binnen?
Vertrouwen bij ouders
Ook ouders profiteren van de masterclasses. Praktijkonderwijs roept soms vragen op: wat betekent dit voor de toekomst van mijn kind? Door een schooljaar lang mee te kijken, verhalen te horen en hun kind te zien groeien, verdwijnt veel spanning.
Berdine en Marlies zien de groep 8-leerlingen op de open dag verschijnen als trotse ambassadeurs. “Ze komen binnen met hun oma en zeggen: ‘Ik ga jou mijn school laten zien!’ Dat is zó waanzinnig om te zien.” vertelt Marlies met trots.
Resultaten van de masterclass
Een groot deel van de leerlingen die de masterclasses volgt, stroomt uiteindelijk ook door naar Symbion. Maar minstens zo belangrijk zijn de minder meetbare opbrengsten. Leerlingen starten zelfverzekerder. Docenten kennen hun leerlingen al vóór de eerste schooldag. Klassen kunnen zorgvuldiger worden samengesteld. En het niveauadvies vanuit het SBO wordt samen scherper onderbouwd. “Dat geeft vertrouwen,” zegt Marlies. “Bij ons, bij ouders en vooral bij de leerlingen zelf.”
Het project werkt ook preventief tegen onnodige VSO-uitstroom. Door vroege observatie in de praktijk kunnen leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften voorkomen dat ze onterecht een zwaardere indicatie krijgen en in het VSO belanden.
Geen project, maar een manier van werken
Wat begon als pilot, is inmiddels volledig ingebed in de organisatie. De masterclasses staan in de roosters, zijn geborgd in de samenwerking en gedragen door meerdere collega’s.
De blik is inmiddels vooruit gericht. Samen wordt gekeken hoe een vergelijkbare aanpak ook voor vmbo-bb-leerlingen vorm kan krijgen. Hiervoor zijn al gesprekken gestart met het Candea College en Liemers College.
Gouden tip voor collega’s
Na vier jaar pionieren en borgen, is het belangrijkste advies van Marlies en Berdine aan andere scholen helder: “Neem de tijd om elkaar op te zoeken, elkaars taal te gaan spreken en écht te snappen wat de dagelijkse uitdagingen van de ander zijn. Snel vooruit, maar zorgvuldig. Zorg dat het in de roosters en systemen komt, want dan hangt het niet meer af van eigen enthousiasme. Dán heb je het goed gedaan.”
Passend onderwijs: elke leerling tot leren brengen
Wat begon als een pilot, is nu een manier van werken die vertrouwen, zelfstandigheid en toekomstperspectief geeft. Het voelt alsof de overstap van SBO naar praktijkonderwijs niet langer een sprong in het diepe is, maar een zorgvuldig begeleide reis: warm, leerzaam en vol mogelijkheden.
Dit project toont perfect hoe scholen, met een gedeelde visie op de leerling, samen een warme, ondersteunende basis leggen voor de toekomst. Dát is de kracht van de samenwerking die we binnen Quadraam stimuleren en precies hoe passend onderwijs tot leven komt. Zo geeft Quadraam concreet invulling aan haar visie: elke leerling tot leren brengen.
.png?width=262&height=200&mode=crop)
.png?width=262&height=200&mode=crop)
.png?width=262&height=200&mode=crop)
Geef per categorie de keuze voor het gebruik van cookies aan. Wij hebben de cookies van Google Analytics volledig geanonimiseerd en daarom mogen wij die plaatsen zonder toestemming.
In onze Privacyverklaring is hier meer over te lezen. Graag de beste website ervaring? Vink dan alle vakjes aan.
