Met de voeten in de klei: zo gaat de lesstof pas echt leven

Hoe is het landschap rond de Rijn ontstaan? Wat gebeurt er als het water stijgt of juist lange tijd uitblijft? Waarom liggen dijken niet overal direct langs het water? Met deze vragen gingen 130 scholieren van het Liemers College en twee Duitse partnerscholen op onderzoek uit in het Rijngebied. Op vier locaties ontdekten ze hoe water, landschap en geschiedenis met elkaar samenhangen. Aardrijkskundedocenten Roberto Breeveld en Edwin van Eijck vertellen over de kracht van veldwerk, nieuwsgierigheid en onderwijs dat verder gaat dan het klaslokaal.
Een landschap begrijpen vraagt om meer dan uitleg uit een boek. Leerlingen moeten het kunnen zien, ervaren en zelf onderzoeken. Dat is precies de kracht van veldwerk, vinden aardrijkskundedocenten Edwin van Eijck (locatie Zonegge) en Roberto Breeveld (locatie Heerenmäten). Samen met regionale collega's, experts en studenten uit Nederland en Duitsland ontwikkelden zij het project Hoogwater verbindt*. Leerlingen van het Liemers College en twee Duitse scholen onderzochten de gevolgen van hoogwater in het Rijngebied en ontdekten hoe Nederland en Duitsland samen met water omgaan.
“Je kunt wel tien lessen in de klas besteden aan water en bodemonderzoek, maar dan bereik je nog niet wat je in één middag veldwerk bereikt,” legt Roberto uit. Edwin vult hem meteen aan: “Veldwerk is simpelweg het mooiste wat er is. In de klas leer je uit een boek. Maar buiten zie je de logica van het landschap letterlijk voor je neus liggen. Het brengt de lesstof tot leven en geeft leerlingen oog voor hun eigen leefomgeving.”
Oog voor de eigen achtertuin
Die koppeling tussen theorie en praktijk is hard nodig, want de docenten merken dat leerlingen lang niet altijd vanzelfsprekend weten wat er in hun eigen omgeving speelt. Door eropuit te gaan, met de voeten in de modder te staan en lagen klei vast te houden, prikkel je hun nieuwsgierigheid. Er ontstaat ruimte om vragen te stellen, verbanden te ontdekken en de actualiteit beter te begrijpen. Ze kijken ineens met een kritische, open blik naar de wereld om hen heen. Wat gebeurt hier precies? Welke keuzes worden er gemaakt? En waarom eigenlijk?
Van historische watersnood naar extreme droogte
Het project begon bij de herinnering aan het hoge water in het Rijngebied, honderd jaar geleden. In 1926 zorgde extreem hoogwater voor grote problemen langs de Rijn en de zijrivieren. Dat we nu, precies een eeuw later, te maken hebben met juist de laagste waterstand ooit gemeten in de Rijn, maakt het contrast bizar en ijzingwekkend actueel.
“Dat we nu precies 100 jaar later te maken hebben met de laagste stand ooit, laat zien hoe extreem het klimaat schommelt,” licht Edwin toe. “Het ene moment staat het water aan de lippen, het andere moment valt de scheepvaart stil door droogte. Hoe gaan we met die pieken om? Nu en in de toekomst?”
Een vraag die Nederland niet alleen kan beantwoorden. “Water houdt zich niet aan landsgrenzen. Wat er bovenstrooms in Duitsland gebeurt, kan gevolgen hebben voor Nederland. Daarom is samenwerking met onze Duitse buren belangrijk. Hoe we hier in De Liemers droge voeten én voldoende water houden, lossen we niet in ons eentje op,” legt Edwin uit. “We hebben onze buren dus hard nodig.”
Daarom werkten leerlingen samen met Duitse leeftijdgenoten. Ze bezochten verschillende excursielocaties aan beide kanten van de grens en verdiepten zich in de geschiedenis, de inrichting van het landschap en de maatregelen die worden genomen om met water om te gaan.
Samen onderwijs maken
Het project bewijst hoe rijk onderwijs wordt als je de deuren van de school wijd openzet. Door samen te werken met de omgeving haal je kennis naar binnen en groeit het netwerk. Er ontstond een mooie samenwerking met onder meer de Euregio Rijn-Waal, erfgoedverenigingen, waterschappen, de Liemers Ambassade en Hogeschool Van Hall Larenstein.
De samenwerking met Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp leverde een mooie extra dimensie op. Eerstejaarsstudenten Land- en Watermanagement begeleidden de scholieren bij het boren bij de dijk. Omdat een aantal leerlingen van het Liemers College na hun eindexamen die kant op gaan, maken zij meteen kennis met een relevante vervolgopleiding in hun eigen regio.
Die open houding zorgde tijdens de voorbereiding zelfs voor een mooie verrassing. Nadat de uitnodigingen naar ouders en leerlingen waren verstuurd, kreeg de school een onverwacht belletje. De vader van een van de leerlingen, zelf werkzaam als programmamanager bij het HWBP (hoogwaterbeschermingsprogramma), bood spontaan zijn hulp aan. Op de excursiedag kwam hij langs om de scholieren vanuit de praktijk te vertellen over waterveiligheid.
Burgerschap over de grens
Veldwerk levert veel meer op dan alleen vakkennis. Het project brengt niet alleen mavo- en havo-leerlingen van de eigen locaties Zonegge en Heerenmäten dichter bij elkaar, maar voegde ook de samenwerking met Duitse scholieren toe. Leerlingen moesten soms even over een taalbarrière heen stappen, maar ontdekten gaandeweg hoe ze elkaar konden verstaan en aanvullen. Ook ontstonden er spontane gesprekken over de overeenkomsten en verschillen tussen hun leefwerelden.
Het project daagt leerlingen uit om maatschappelijke vraagstukken te begrijpen en over grenzen heen samen te werken. Ze ervaren dat oplossingen samenwerking vragen en dat ontwikkelingen in Nederland ook gevolgen hebben voor onze buren. Dat is óók burgerschap: kennismaken met andere perspectieven, leren communiceren en ontdekken dat je onderdeel bent van een samenleving die groter is dan je eigen dorp of stad.
Passie voor het vak
Het project kwam tot stand dankzij subsidie van de Euregio Rijn-Waal via het Interreg-programma. Minstens zo belangrijk was het enthousiasme van de betrokken docenten en experts. “We hebben heel wat uren in de namiddag en avonden overlegd. Zelfs in onze vakantie nog even de route langs de vier punten nagereden,” geven de docenten eerlijk toe. “Maar de opbrengst geeft ontzettend veel energie. Als je die leerlingen buiten bezig ziet, vragen ziet stellen aan waterschappers en merkt dat het kwartje valt, weet je precies waar je het voor doet.” Daarnaast merken ze dat zo'n dag samen op pad zorgt voor een andere, sterkere band met de leerlingen, waar je het hele verdere schooljaar profijt van hebt in de klas.
Op de scholen leggen de leerlingen nu de laatste hand aan hun eindproducten. Op 26 november volgt de feestelijke slotbijeenkomst in het Musiater in Zevenaar. Daar presenteren zij hun beste vlogs, muurkranten en inzichten aan klasgenoten, docenten, schoolleiding, bestuurders en partners uit de regio.
Daarna kijken Roberto en Edwin graag vooruit. De docenten hopen de samenwerking dan ook voort te zetten. Er liggen ideeën om het project verder uit te bouwen, bijvoorbeeld met andere vakken en thema's als loopbaanoriëntatie, waterzuivering en duurzaamheid. Daarvoor is wel blijvende organisatorische en financiële ondersteuning nodig.
Want dat dit soort onderwijs werkt, staat voor hen als een paal boven water. Je maakt leerlingen nieuwsgierig naar de wereld om hen heen, laat ze zelf onderzoeken en leert ze samenwerken. De lesstof houdt niet op bij de deur van het klaslokaal. Juist door leerlingen de wereld in te sturen, leren ze die wereld beter begrijpen én ontdekken ze welke rol ze daar zelf in kunnen spelen.
*Hoogwater verbindt is mede mogelijk gemaakt door: Euregio Rijn-Waal, Interreg Deutschland – Nederland, Emmericher Geschichtsverein, Liemers College, Gesamtschule Emmerich am Rhein, Heemkundekring Rijnwaarden, Liemers-Niederrhein, Van Hall Larenstein en Städtisches Willibrord-Gymnasium Emmerich.










.png?width=1920&format=auto)